uygulamali-yetkinlik-ve-dijital-donusum-merkezi-projesi

Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018) Üretimde Verimliliğin Artırılması Programı Eylem Planı’nın 25 numaralı ve Verimlilik Stratejisi ve Eylem Planı’nın (2015-2018) 6.9 numaralı eylemleri kapsamında, “sanayi işletmelerinin eğitim ve danışmanlık ihtiyaçlarının sistematik bir biçimde izlenmesine ve giderilmesine; verimlilik alanındaki bilimsel ve teknik kapasitenin uygulamalı eğitimler ve model fabrika gibi uygulamalarla güçlendirilmesine; bilimsel yayın ve etkinliklerin niteliğinin yükseltilmesine ve bu kapsamda üniversite – sanayi – kamu arası ortak iş yapabilme kabiliyetinin artırılmasına imkân sağlayacak şekilde Verimlilik Akademisi’nin kurulması” öngörülmektedir.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Sanayi ve Verimlilik Genel Müdürlüğü’nün koordinasyonunda Verimlilik Akademisinin en önemli bileşeni olarak yalın dönüşüm, dijital dönüşüm, ürün geliştirme vb. konularında işletmelere eğitim ve danışmanlık hizmeti sunacak eğitim merkezlerinin kurulmasına yönelik çalışmalar 2015 yılında başlatılmıştır.

Ülkemiz, Kalkınma Planlarında da özellikle değinildiği üzere verimlilik odaklı bir yaklaşımla rekabet gücünü artırarak cari açık sorunu yaşamadan yüksek ve istikrarlı büyümeye ulaşmayı hedeflemektedir. Bu kapsamda, verimlilik algısının geliştirilmesi, üretim süreçlerinin iyileştirilmesi, katma değerin artırılması ve böylelikle başta toplam faktör verimliliğinin ve bunun büyümeye katkısının artırılması olmak üzere söz konusu hedefe ulaşılması amaçlanmaktadır. Verimlilik artışı, ekonomik büyümeye doğrudan katkı sağlamanın yanında, kıt kaynakların etkin ve sürdürülebilir biçimde kullanılmasını da sağlayacağı için ekonomik büyümenin verimlilik artışlarına dayandırılması, uzun vadede büyümenin sürdürülebilirliğini sağlamada ve toplumsal refahın kalıcı biçimde artırılmasında önem taşıyacaktır.

model-fabrika

Türkiye ekonomisinde verimlilik artışının düşük olmasının çeşitli nedenleri plan çalışmalarında şu şekilde ifade edilmiştir:

• Küçük firmaların büyüme motivasyonları sınırlı kalmakta ve dolayısıyla bu firmalar ölçek ekonomilerinden yeterince yararlanamamaktadırlar.
• Ayrıca, işletmeler arası etkileşimin zayıflığı nedeniyle değer zincirleri gerekli ölçüde güçlenememiştir. Nitekim ülkemizde, büyük ölçekli işletmelerin (250+ çalışan) işgücü verimliliği düzeyi, küçük ölçekli işletmelerin (1-19 çalışan) verimlilik düzeyinin yaklaşık 5,5 katına kadar ulaşmaktadır.
• Verimlilik artışlarının düşük olmasının diğer önemli sebepleri ise teknoloji geliştirme ve kullanım kapasitesinin yetersiz kalması ve işgücü niteliğinin ortalamada düşük olmasıdır. Bu bağlamda, verimlilik algısını geliştirme çalışmaları yanında, kurumsallaşmanın artırılması, üretim süreçlerinin geliştirilmesi ve ölçek sorunlarının azaltılmasına yönelik faaliyetlerin yürütülmesi önerilmektedir.


Model fabrika; deneyimsel öğrenme teknikleri kullanılarak operasyonel mükemmeliyet ilkelerinin yaygınlaştırılmasını sağlayan ve uygulamalı hizmetler sunan eğitim merkezidir. Süreç iyileştirme, enerji verimliliği, yalın üretim, ürün geliştirme, dijital dönüşüm vb. konularda işletme çalışanlarının bilgi ve becerilerini artırmayı amaçlar.


İmalat sanayinde esas olarak büyük ölçekli firmalardan kaynaklanan bir verimlilik artışı yaşanmakta; büyük ve küçük ölçekli firmalar arasındaki yüksek verimlilik farkı ise devam etmektedir. Planda, sermaye ve iş gücü faktörlerinin nicelik artışının yanı sıra verimlilik düzeylerinin artması da yüksek ve istikrarlı büyüme açısından önemli görülmektedir.

Gelişen üretim süreçlerinin gerektirdiği beceri ve niteliklerin iş gücüne kazandırılması da özel önem arz etmektedir. Bu çerçevede, hem halihazırda iş gücünde yer alan kişilerin niteliklerinin yükseltilmesi, hem de eğitim kalitesinin artırılması yoluyla yenilikçi ve sürdürülebilir üretim sürecinin gerektirdiği becerilerle donatılmış bireylerin yetiştirilmesi ihtiyacına dikkat çekilmektedir.

Halihazırda iş gücünün eğitimi için yapılan pek çok hizmet gerek iş öncesi, gerekse işbaşında olmak üzere yaygın biçimde sunulmaktadır. Ancak Kalkınma Planında vurgulandığı üzere, gelişen üretim süreçlerine uygun teknik bilgi ve yetkinlikler, sanayinin teknik düzeyde iş gören, planlama ve yönetim yapan çalışanlarına sunulmadıkça üretimde dönüşümün zorluklarla karşılaşacağı açıktır. Tekniker, mühendis ve yönetici grubu çalışanların işgücü niteliğinin artırılması, firmalar düzeyinde verimlilik artışının daha yapısal ve sürdürülebilir olmasını sağlayacaktır.

Ülkemizde işletmelerin büyük bir oranını oluşturan KOBİ’lerde istihdam edilen personelin ve yöneticilerin verimlilik artırma, kalite iyileştirme, yalın üretim, ürün geliştirme, problem çözme ve süreç iyileştirme gibi konularda bilgi ve becerilerinin geliştirilmesi, KOBİ’ler için işletme performansını artırmak açısından önemli bir konudur. Bu kapsamda, iş gücünün uygulama yönlü becerilerini geliştirmek, deneysel ortamlarda daha iyi öğrenmelerini sağlamak, yeni becerileri hızlı bir şekilde ilgili taraflara kazandırabilmek amacıyla işletmelere sunulacak uygulamalı eğitimlerin ve bu eğitimlerin sunulacağı fiziksel ortamların oluşturulması gerekmektedir.

Dünyanın çeşitli ülkelerinde 2001 yılından bu yana “model fabrika” adı altında uygulamalı eğitim hizmeti sunan merkezler (gerçek bir üretim sistemi üzerinde çeşitli uygulamalar yapma yoluyla) sözü edilen bu gereksinime cevap verebilmektedirler. Bu kapsamda, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Sanayi ve Verimlilik Genel Müdürlüğü tarafından Türkiye’de model fabrika kurulmasına ilişkin ihtiyaç analizi, müfredat tasarımı, işbirliği olanaklarının araştırılması, model fabrikanın işletim modelinin ortaya çıkarılması ile gerekli fiziksel ve finansal kaynak (yer/mekan, makine, ekipman, personel vb.) ihtiyacının belirlenmesi çalışmaları gerçekleştirilmiş; bu kapsamda, “Uygulamalı Yetkinlik ve Dijital Dönüşüm Merkezi (Model Fabrika) Projesi” uygulamaya alınmıştır. 2015 yılında fizibilite çalışması ile başlayan bu proje 2020 yılına kadar kurulacak model fabrikalarla devam edecektir. Model fabrika kurulması planlanan şehirlerden bir tanesi de Kayseri’dir. Proje, Sanayi ve Verimlilik Genel Müdürlüğü koordinasyonunda Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) teknik işbirliği ve yürütücülüğünde gerçekleştirilmektedir.

uygulamali-yetkinlik

Proje Kapsamında Yapılan Analizlerin Sonuçları

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı ile teknik işbirliği içinde yürütülen model fabrika Projesinin ilk aşamasında birincil ve ikincil analizler yapılarak, anılan bu yetkinlik ve dijital dönüşüm merkezinin nerede (hangi illerde) kurulacağının, hangi sektörleri hedefleyeceğinin ve hangi hizmetleri vereceğinin belirlenmesi amacıyla bir “ihtiyaç analizi raporu” hazırlanmış ve bu bağlamda öneriler geliştirilmiştir. Bu öneriler özetle şöyle sıralanabilir:• Türkiye’deki ilk model fabrika Ankara’da kurulmalıdır. Sanayi yapısı ve büyük üniversiteleriyle model fabrika için oldukça uygun bir ortama sahip iller arasında bulunan Ankara, ilk model fabrikanın kurularak hizmete alınması için de en uygun koşulları taşımaktadır. İlk model fabrikanın Ankara’da kurulması Verimlilik Stratejisi ve Eylem Planı ile belirlenen hedefleri yakalamada öncü olacak ve Türkiye’nin diğer illerinde de model fabrikaların kurulmasında rol model olacaktır.

• Model fabrika kesikli imalat sektörlerini hedeflemelidir. İlk etapta kesikli imalat sistemi üzerinden eğitim hizmeti verecek olan model fabrikanın altyapısı, ihtiyaç duyulması durumunda ilerleyen dönemlerde sürekli imalat sektörlerini kapsayacak şekilde genişletilebilir.

• Model fabrikada yalın üretim, kalite, dijital dönüşüm ve ürün geliştirme konularında farkındalık artırıcı seminerler, deneyimsel eğitimler, danışmanlık hizmeti de içeren dönüşüm programları düzenlemeli, ayrıca özellikle üniversite-sanayi işbirliği projeleri uygulanmalıdır. KOBİ’lerin insan kaynakları ve bilinç seviyeleri göz önünde bulundurulduğunda, danışmanlık hizmeti de içeren ve süresi altı ayı bulabilen dönüşüm programlarının gerekliliği açık bir şekilde ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla model fabrikada bir taraftan belirli bir seviyede kapasitesi mevcut olan imalatçı işletmelere deneyimsel eğitimler verilirken, diğer taraftan dönüşüm programları ile firmaların hem yalın hem de dijital dönüşümüne yönelik kapsamlı faaliyetler uygulanmalıdır.

• Model fabrika hizmet maliyetlerinin kamu tarafından desteklenmesi model fabrika hizmetlerini KOBİ’ler için daha erişilebilir hale getirecektir. Bunun yanında yönetişim yapısı içinde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının yer alması model fabrikanın sürdürülebilirliği açısından önem arz etmektedir.

 

Detaylı bir ihtiyaç analizi ve fayda-maliyet analizi yapılarak, model fabrika’nın hedeflemesi gereken sektörler, model fabrikanın vermesi gereken yetkinlik geliştirme hizmeti türleri ve Türkiye’de model fabrikaların kurulabileceği muhtemel yerler (il olarak) tespit edilmiştir. Buna göre;

• Türkiye’de hizmet verecek model fabrikaların yalın dönüşüm (operasyonel verimliliği artırma hedefli) ve bununla beraber dijital dönüşüm (Sanayi 4.0 ilkelerinin uygulanması hedefli) alanlarına odaklanması ihtiyacı ortaya çıkmıştır.

• Model fabrikaların ilkinin uygulama yeri olarak Ankara olması kararlaştırılmıştır. Ankara’yı takiben, öncelikli olarak Bursa olmak üzere İzmir, Gaziantep ve Mersin ile Konya ve Kayseri illerinde model fabrikaların kurulması öngörülmektedir.

• Kurulacak olan model fabrikaların hedef kitlesinin başta KOBİ’ler olmak üzere yetkinlik gelişimi hedefleyen imalat sanayi firmaları, firmaların hizmet aldığı kuruluşlar, üniversiteler,akademisyenler ve öğrencilerden oluşması planlanmaktadır.

• Model fabrikalarda öncelikli olarak dönüşüm programları, deneyimsel eğitimler; ayrıca farkındalık artırıcı seminerler, araştırma projeleri ve üniversite-sanayi işbirliği projelerinin geliştirilmesi alanlarında hizmet sunulması öngörülmektedir.dijital-donusum-merkezi

Model Fabrikaların Eğitim Yaklaşımı

Model fabrika yaklaşımı geleneksel sınıf eğitimine kıyasla teorik ve pratik eğitim yöntemlerini deneyimsel öğrenme prensipleri çerçevesinde birleştirmekte ve böylece sadece sınıf eğitimlerine dayalı kapasite geliştirme programlarına göre altı kata varan bir hatırlanma oranlarını sağlayabilmektedir. Buna ilaveten, uygulamalı eğitimlerin daha ilgi çekici olması da eğitim başarısı üzerinde önemli bir etkendir.

Model fabrika yaklaşımının temelini oluşturan deneyimsel öğrenme teknikleri, katılımcıların edinimlerini gerçek koşullarda kullanmasını sağlayarak kalıcı ve sürekli yetkinlikler kazanmalarını sağlamaktadır. Bu nedenle deneyimsel öğrenme model fabrika yaklaşımının olmazsa olmazı konumundadır. Model fabrikaların bir kısmında uygulamalı eğitimin ve danışmanlığın birlikte sunulduğu ve öğrenme yaklaşımı olarak “saha ve sınıf” ilkelerinin kullanıldığı eğitim programları da yer almakta olup bu tür programların etkisi diğer öğrenme modellerine göre çok daha yüksek düzeyde olmaktadır.

Model Fabrikaların Tasarım Yaklaşımı

Yukarıda belirtildiği üzere Türkiye’de kurulacak model fabrikaların öncelikle yalın dönüşüm (operasyonel verimliliği artırma hedefli) ve dijital dönüşüm (Sanayi 4.0 ilkelerinin uygulanması hedefli) alanlarına odaklanması amaçlanmaktadır. Hedef kitlesinde başta KOBİ’ler olmak üzere imalat sanayi firmaları, üniversite öğrencileri ve akademisyenler olan model fabrikanın hizmet içeriğinde, verilmesi mümkün olan tüm eğitim türlerinin yer alması uygun görülmektedir.

Öncelikle kesikli imalat sektörlerine yönelik hizmet sunması amaçlanan model fabrika altyapısının sürekli imalat sektörlerini kapsayacak şekilde genişletilmesi mümkün olacaktır. Model fabrikanın sunduğu eğitim amaçlı üretim ortamında ticari bir faaliyet olmadan örnek bir ürün üzerinden eğitim programı uygulayacaktır.

Model fabrikalar kâr amacı gütmeyen bir yapıya sahip olacak; kamu, meslek odaları, varsa üyelik ya da sponsorlukla dâhil olan özel sektör kuruluşları ve üniversitenin temsil edildiği bir danışma mekanizmasına sahip bir tüzel kişilik ile yönetilmesi planlanmaktadır.


Model Fabrikalar Ne Üretir?

Model Fabrikalarda ürün satışı yoktur. Model Fabrikaların sunduğu eğitim amaçlı üretim ortamında, ticari bir faaliyet olmadan örnek bir ürün üzerinden eğitim programı uygulanmaktadır. Örneğin, Ankara’da kurulan Model Fabrikada kesikli bir üretim hattında (işleme ve montaj) üretilecek pnömatik silindir üzerinden eğitim hizmetleri sunulmaktadır.