calisan-istihdamina-bakis

Çalışma ekonomisi açısından bakıldığında istihdamın tanımlaması bireye özgü bir nitelik kazanmaktadır. İstihdam, belirli bir dönemde işi olanlar yani işe sahip olanlar şeklinde tanımlanabilir. Bu tanımlamaya göre istihdam “Maaş ve ücret ile çalışanlar”, “bağımsız çalışanlar” ve “Ücretsiz aile işçisi” şeklinde üç gruptan oluşmaktadır.

TÜİK verilerine göre (2015) Türkiye’de 20.453.000 erkek, 9.225.000 kadın olmak üzere toplam 29.678.000 kişi istihdam edilmektedir. Genç nüfus olan 15-24 yaş aralığında istihdama katılanlar 4.958.000 kişi iken Orta Anadolu Bölgesinde (TR7) bu rakam 246.000 kişi ve TR72 Bölgesinde ise 147.000 kişidir. Ülkemizde yükseköğretim mezunu olarak istihdama katılanlar toplam istihdama katılanların %21,17’sini, Orta Anadolu Bölgesinde % 18,26’sını, TR72 Bölgesinde ise % 19,03’ünü teşkiletmektedir. TR7 Orta Anadolu Bölgesinde ücretli, maaşlı veyevmiyeli olarak çalışanlar Türkiye genelinde ücretli, maaşlı ve yevmiyeli olarak çalışanların % 4,13’ünü oluştururken bu oran TR72 Bölgesi için %2,56’dır. 614.000 erkek ve 248.000 kadın çalışanı ile ülkemizdeki toplam istihdamın % 2,9’u TR72 Bölgesi’nde yer almaktadır.

12-yillik-istihdama-katilim-oranlari

2004-2015 yılları arasında Türkiye ve TR72 Bölgesi’nde (Kayseri, Sivas, Yozgat) istihdama katılım oranları dikkate alındığında; TR72 Bölgesi’nin 2011 yılına kadar toplam, erkek ve kadın çalışan ayrımlarında Türkiye ortalamasının altında yer aldığı görülmektedir. 2011 – 2013 yılları arasında TR72 Bölgesi istihdama katılım oranı, Türkiye ortalamasının üzerinde seyretmiş olup; 2014 yılından itibaren kadın çalışan ve toplam çalışan kategorisinde ortalamanın altına düşmüş, sadece erkek çalışan istihdama katılım oranı ortalama ile neredeyse aynı eğilim göstermiştir.

isthidamin-cinsiyete-gore-dagilimi
TÜİK verilerine göre, TR72 Bölgesi’nde toplam istihdam 2011 yılında 743.000 kişi iken 2015 yılında 778.000 kişiye ulaşarak % 4,7 oranında artış göstermektedir. Kadın istihdamı, 2011 yılında 218.000 iken 2015 yılında % 0,45 oranında düşerek 217.000 kişi olarak gerçekleşmiştir. Erkek istihdamı ise 2011 yılında 525.000 iken 2015 yılında % 6,8 oranında artışla 561.000 kişiye yükselmiştir. Her ne kadar toplam ve erkek istihdamında artış olsa da kadın istihdamında düşüş görülmektedir.

Yaşam standartlarının artması ve ekonomik gelişmişliğin iş yaşamında cinsiyetler arası farkların giderilmesi yönünde getirmiş olduğu pozitif ayrımın sonucu olarak kadın çalışanların istihdamda daha fazla yer alması gerektiği düşünülürken; kadınların istihdama katılımı yıllar itibariyle durağan seyir izlemiştir. Kadın istihdamını artırma ve atıl iş gücünü harekete geçirmeyeyönelik yapılan çalışmalar ile (çocuğu olan kadının yarım gün çalışması, işyerlerinde kreş zorunluluğu gibi) çalışma hayatında istihdam artışını hedefleyen teşvik uygulamaları mevcuttur.

TR72 Bölgesinde 2011 yılında 362.000 olan ücretli, maaşlı ve yevmiyeli çalışan sayısı 2015 yılında 457.000’e yükselerek %26 oranında artmıştır. Bu da çalışan bireylerin kendi hesabına çalışmak yerine ücretli, maaşlı ve yevmiyeli işlerde çalışmaya yöneldiklerini göstermektedir. Aynı zamanda bu göstergeden TR72 Bölgesi’nde girişimcilik potansiyelinin azaldığı yönünde bir değerlendirme de yapılabilir.

Çalışma hayatında tam zamanlı olarak istihdam edilen erkek sayısı Türkiye genelinde toplam istihdam edilen erkek sayısının %85,38 ’ini oluşturmaktadır. Kadın çalışanlarda ise bu oran %70,76’dır. TR7 Orta Anadolu Bölgesinde ise tam zamanlı çalışan erkek istihdamının toplam erkek istihdamına oranı %87,02, tam zamanlı çalışan kadın istihdamının toplam kadın istihdamına oranı %69,72’dir. TR72 Bölgesinde bu oranlar erkek kategorisinde %86,16, kadın kategorisinde %68,15’tir.

calisma-sekline-gore-istihdam-grafigi

Ücretli, maaşlı ve yevmiyeli çalışan istihdamını artırmak için devlet tarafından desteklenen bazı teşvikler şunlardır:

• Genç ve kadın sigortalıların işgücüne katılımının sağlanmasına, mesleki ve teknik eğitimin özendirilmesine yönelik sigorta primi işveren hissesi teşviki
• Kadın ve genç istihdamının artırılmasına yönelik sigorta primi işveren hissesi teşviki
• İşsizlik ödeneği alan işçileri işe alan işverenlere prim teşviki
• Sigorta primi işveren hissesinde 5 puanlık indirim
• Engelli istihdamı sigorta primi işveren hissesi teşviki
• AR-GE personeli prim teşviki
• Yatırım teşvik belgesi sahipleri için sigorta primi işveren hissesi desteği olarak sayılabilir.

 

calisma-sekline-gore-istihdam

KAYNAKÇA

Mete Törüner ve Kuvvet Lordoğlu, Çalışma Ekonomisi, İstanbul: Beta Yayınları, 1991,s.25
TÜİK Türkiye İstatistik Kurumu Veri Tabanı www.tuik.gov.tr. Erişim Tarihi: 31.01.2017
Türkiye İş Kurumu Verileri www.iskur.gov.tr Erişim Tarihi: 09.02.2017