Humanitarian Logistics: İnsani Yardım Lojistiği Nedir?

Güncel bilgi veya izleme sistemlerinin uygulanması ile elde edilen gerçek zamanlı tedarik zinciri bilgilerini kullanan kuruluşlar, yardım operasyonlarının hızlılığını ve koordinasyonunu artırarak insani yardım lojistiğinin temelini oluşturan insan hayatının kurtarılması amacının gerçekleştirilmesini en üst düzeyde sağlayabilirler.


İnsanların ve toplumların başa çıkmakta zorlandığı ya da başa çıkamadıkları, çevreyi ve insan yaşamını olumsuz etkileyen olağanüstü durumlar doğal afet olarak kabul edilmektedir. Başta depremler olmak üzere, heyelanlar, su baskınları, kaya ve çığ düşmeleri ve kuraklık doğal afetler olarak sıralanabilir. Türkiye’nin bulunduğu coğrafyada yaşayanlar; büyük ölçüde can kaybı, yaralanma ve mal kaybına yol açan doğal afetlerle sık sık karşılaşmışlardır. Son yıllardaki kentleşme ve etkileriyle oluşan ormansızlaşma ve bitki örtüsünün tahribi sonucunda şiddetlenen erozyon doğal afet tehlike ve risklerini artırmıştır.

Kaçınılmaz bir gerçek olarak kabul edilen doğal afetlere karşın kalkınmak ve gelişmek isteyen ülkelerin, yönetim yapılarına uygun bir afet yönetimi modeli oluşturmalarının mutlak gerekliliği geçmiş deneyimlerin bir sonucudur. Bu kapsamda T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, afet ve acil durumlara ilişkin tek yetkili kurum olup Türkiye’de yeni bir afet yönetim modeli uygulamaya koymuştur. Getirilen bu model ile öncelik ‘‘Kriz Yönetimi’’nden ‘‘Risk Yönetimi’’ne verilmiştir. Günümüzde ‘‘Bütünleşik Afet Yönetimi Sistemi’’ olarak adlandırılan bu model, afet ve acil durumların sebep olduğu zararların önlenmesi için tehlike ve risklerin önceden tespitini, afet olmadan önce meydana gelebilecek zararları önleyecek veya en aza indirecek önlemlerin alınmasını, etkin müdahale ve koordinasyonun sağlanmasını ve afet sonrasında iyileştirme çalışmalarının bir bütünlük içerisinde yürütülmesini öngörmektedir.

Bütünleşik afet yönetim sistemini; “zararı azaltma”, “hazırlıklı olma”, “olaya müdahale” ve “yeniden yapılandırma (iyileştirme)” şeklinde dört ana aşamada incelemek mümkündür. (1) Bütünleşik Afet Yönetimi Sisteminin tüm aşamalarında lojistik hizmet etkinliği hayati öneme sahiptir. Bununla beraber, afet yönetimi, birden çok disiplini ilgilendiren, özel uzmanlık ve kaynak yönetimi gerektiren, uzun bir zaman periyoduna yayılmış bir yönetim şeklidir. Bu bağlamda değerlendirildiğinde klasik işletme lojistik yönetim anlayışı ile bu alanda doğan ihtiyacın karşılanamaması beklenen sonuç olarak ortaya çıkmakta ve yeni bir lojistik yönetim şeklinin ortaya çıkmasına sebep olmaktadır. Afete yönelik bu farklı ve çağdaş bakış açısı ile yönetilen lojistik faaliyetlerinin bütünü “İnsani Yardım Lojistiği” olarak adlandırılmaktadır.Humanitarian Logistics: İnsani Yardım Lojistiği Nedir?

İnsani yardım lojistiğinde faaliyetler meydana gelen afetlerin türüne göre farklılık göstermektedir. Bununla beraber insani yardım lojistiği; doğru malzemenin doğru kişiye doğru miktarda doğru şekilde doğru zamanda ve doğru yerde ulaştırılmasıdır. İnsani yardım lojistiği, olağanüstü durum ve afetlerden etkilenmiş ihtiyaç sahiplerine yardım etmek üzere malzemelerin yanı sıra ilgili bilgilerin planlanması, ulaştırılması ve kontrolünü içeren bütüncül bir süreç olarak tanımlanabilmektedir. Bu tanımı ile klasik işletme lojistiği tanımını karşılamak ile birlikte insan hayatını kurtarmak veya zararları en aza indirmek amacı ile işletme lojistiğinden ayrılmaktadır.

İnsani yardım lojistiği işletme lojistiğine göre amaç ve uygulama farklılıkları içermektedir. İşletme lojistiğinin temel taşlarından olan doğru maliyet prensibi afet anında uygulanan insani yardım lojistiğinde uygulanmamaktadır. İşletme lojistiğinde, talep, tedarik yapısı, teslimat süresi, sevkiyat ağ yapısı gibi unsurlar önceden belirlenmiş ve tahmin edilebilirken; insani yardım lojistiğinde, adı geçen argümanlar olağanüstü durum ve afete göre değişkenlik göstermektedir. Öte yandan, işletme lojistiğinde tedarik zincirinde ticarete konu olan ürünlerin akışı sağlanırken, insani yardım lojistiğinde, ihtiyaç sahiplerine acil olarak ulaştırılmak üzere gıda, ilaç, yardım araçları, barınma ekipmanları gibi ürünlerin akışı gerçekleşmektedir. Lojistik konusunun “insani” olması ve faaliyet alanının belirsiz koşulları temel farklılığı yaratmaktadır.

İnsani Yardım Lojistiği ile İşletme Lojistiği Tedarik Zinciri Yönetimi bir tablo yapısı ile karşılaştırıldığında yeni lojistik yönetim yaklaşımının farklılığı daha iyi ortaya konulabilir. (2)

Humanitarian Logistics: İnsani Yardım Lojistiği Nedir?

Humanitarian Logistics: İnsani Yardım Lojistiği Nedir?

Humanitarian Logistics: İnsani Yardım Lojistiği Nedir?

 

Afetlerde en zor konulardan biri yardımların ihtiyaç sahiplerine (faydalanıcılara) zamanında ulaştırılması için tedarik zincirinin yönetimidir. Afet sonrası yardımlar; insanların, normal hayata dönmeleri ve yaşadıkları zorlukların azaltılması için çok önemli
olmaktadır. Bu süreçte yardım faaliyetlerinin lojistik ve tedarik zinciri yönetimi prensipleri kapsamında doğru yapılması gerekmektedir. Bu gereklilik insani yardım lojistiği gibi malzeme temini, depolama, dağıtım, akış yönetimi, tam zamanında teslimat, bilgi sistemleri, ihtiyaç sahibi ve talep gibi fonksiyonları içeren ve bununla beraber belirsiz/değişken koşullar altında bile hızla değişkenlik gösterecek esnekliğe sahip bir yapı ile yerine getirilebilir.

Bu bilgiler ışığında durum tekrar değerlendirildiğinde ortaya çıkan sonuçlar şöyle özetlenebilir:

1) Acil ve afet durumlarında lojistik faaliyetler önem arz etmektedir.

2) Lojistik faaliyetler; her afet türüne, meydana gelme yeri ve zamanı ile o yerin zarar görebilirlik durumuna bağlı olarak farklılık göstermektedir.

3) Farklı afet türlerinin yaşandığı ülkemizde insani yardım lojistiği ile ilgili etkili yardım ve kalkınma planlarının oluşturulması gerekmektedir.

4) Planların başarısında planın içinde yer alan ilgili kamu ve özel sektör kuruluşları gibi paydaşların işbirliği önemli rol oynamaktadır.

Yukarıda sıralanmış olan sonuçlara bağlı olarak, herhangi bir olağanüstü durumda yapılması planlanan insani yardım lojistik operasyonlarına destek sağlamaları için özel sektörde faaliyet gösteren işletmelerin lojistik yönetimindeki imkân ve kabiliyetleri dikkate alınarak, ilgili kurumların kamu kurumları tarafından sürece dâhil edilmeleri sağlanmalıdır. Bu sayede; yardım malzemelerinin organizasyonu, korunması, malzemelerin sınıflandırması, depolanması ve listelenmesi, gümrük ile koordinasyonu, alıcıların yönetilmesi vb. birçok konuda daha etkili sonuçlar elde edilmesi yönünde imkân ortaya çıkabilecektir. İşletme lojistiği üzerinden elde edilmiş olan bilgi birikimi, daha iyi ve etkin insani yardım lojistiği yönetimi sağlayacaktır. Kazanılan bu yetkinlik ile insani yardım lojistiğinin temelini oluşturan insan hayatının kurtarılması amacının gerçekleştirilmesi en üst düzeyde sağlanmış olacaktır.

 

 


KAYNAKÇA:

Özmen, B., Nurlu, M., Kuterdem, K., Temiz, A. 2005. “Afet Yönetimi ve Afet İşleri Müdürlüğü”, 1472-1474, Deprem Sempozyumu, 23-25 Mart 2005, Kocaeli.
Ertem, M. A., Buyurgan, N., Rossetti, M. D., 2010. “Multiple-Buyer Procurement
Auctions Framework For Humanitarian Supply Cahin Management”. International Journal of Physical Distribution & Logistics Management, Vol. 40 (Iss 3), 202-227.
Tomasini, R. M., Wassenhove, L.N.V., 2009. “From Preparedness To Partnerships: Case Study Research On Humanitarian Logistics”, Intl. Trans. In: Op. Res. 16, 549-555.
Cozzolino, A., 2012. Humanitarian Logistics And Supply Chain Management, 5-15. Chapter In: Humanitarian Logistics, SpringerBriefs in Business. DOI 10.1007/978-3-642-30186-5
Şahin, A., Ertem, M. A., Emür, E., 2014. “Using Earthquake Risk Data To Assign Cities To Disaster Response Facilities In Turkey”. Chapter In: Industrial Engineering Non-Traditional Applications in International Settings, 115-134, ISBN: 978-1-48-222687-4, CRC Press)
Sahin, A., Ertem, M. A., Emür, E., 2014. “Using Containers As Storage Facilities In Humanitarian Logistics”. Journal of Humanitarian Logistics and Supply Chain Management, 4(2), 286-307
T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetim Başkanlığı (AFAD) Resmi Web Sitesi https://www.afad.gov.tr/
T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetim Başkanlığı (AFAD) Planlama ve Zarar Azaltma Dairesi Başkanlığı’nca yürütülmekte olan Türkiye Afet Bilgi Bankası (TABB) https://tabb.afad.gov.tr/