Yenilik Göstergeleri Olarak Sınai Mülkiyetler

Önemli yenilik göstergelerinden olan marka, patent, faydalı model ve endüstriyel tasarımlar sınai mülkiyet olarak bilinen fikri mülkiyetlerin alt kümesini oluşturur. Sınai mülkiyetlerin korunmasının ticari ve ekonomik olarak önemine değinmeden olmaz ancak bu yazı bu kavramların tanımı, özellikleri ve farkları ile ilgilidir. Sınai mülkiyetler korunmalı ama önce ne oldukları bilinmeli…

MARKA

556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname kapsamında marka; “Bir işletmenin mal veya hiz­metlerini bir başka işletmenin mal veya hizmetlerinden ayırt etmeyi sağlaması koşuluyla kişi adları dahil, özellikle sözcükler, şekiller, harfler, sayılar, malların biçimi veya ambalajları gibi çi­zimle görüntülenebilen veya benzer biçimde ifade edilebilen, baskı yoluyla yayınlanabilen ve çoğaltılabilen her türlü işaret­ler” olarak tanımlanmaktadır (1) (2). Malları veya hizmetleri bir­birinden ayırt etmek için kullanılan ayırt edici kelimeler, harfler, rakamlar, çizimler, resimler, şekiller, renkler, logolar, etiketler veya bunların kombinasyonları marka olarak tescil edilebilmek­tedir (3).

Bir markanın temel işlevi ürün veya hizmetin ticari kaynağını ve/veya menşeini tespit etmektir. Bununla birlikte firmaların kimliklerini yansıtan, kalite simgesi ve tanıtım aracıdır. Maddi olmayan varlık olarak tanımlanan marka genellikle bir şirketin bilançosunda yer alan en değerli varlıktır. Fortune dergisinin 2016’nın en değerli markaları listesi bir markanın ne kadar değerli olabileceği hakkında fazlasıyla fikir vermektedir.

Marka ürün adı, Patent ürün korumasıdır
Birbirlerinden farklı olmalarına rağmen marka ve patent çok karıştırılan kavramlardır. Marka kavramı, soyut kısmı da barındıran çok daha geniş bir alanı kapsarken, patent daha dar bir alanı olabildiğince nesnel olarak ifade etmektedir. Marka sunulan ürünün ayırt edici olmasını sağlamak için kullanılan her türlü işarettir. Patent ise buluş sahibinin ürünü üretme, satma, ithal etme gibi kullanım haklarını koruma altına alır.

PATENT

Ülkelerin ve firmaların önemli yenilik göstergelerinden biri olan patentler, sınırlı bir süre ve yer için üçüncü kişiler tarafın­dan buluşun izinsiz olarak üretilmesini, satılmasını, kullanılma­sını veya ithal edilmesini engelleme yoluyla sahibine tanınan tekel haklarıdır (4). Buluş sahipleri için gerçekleştirilen Ar-Ge yatırımlarının başlangıç maliyetlerini karşılama fırsatı sağlayan patentler, buluşların korunmasını ve aidiyet tescillerini sağla­maktadır.

Patent kriterleri yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulana­bilirliktir (5). Tekniğin; daha önce yazılı, sözlü ya da uygulanarak açıklanmamış olması ve mevcut duruma dahil olmayan bir özel­lik getirmesi yeniliktir. Yayınlanmış tüm patentler ve patent baş­vuruları mevcut tekniği oluşturur. Ürün mevcut teknikten farklı olarak ortaya çıkmış ise mevcut teknik durum aşılmış ve buluş basamağı sağlanmış olur. Ürün sanayinin herhangi bir dalında üretilebilir veya kullanılabilir nitelikte ise, sanayiye uygulanabi­lir olduğu kabul edilir (6).

FAYDALI MODEL

Yeni ve sanayiye uygulanabilir nitelikte olmakla birlikte tekni­ğin bilinen durumunu aşmayan buluşların patentle korunması mümkün olmadığı için bu tür buluşlar ülkemizde faydalı model ile korunmaktadır (3). Faydalı model sistemi patente kıyasla daha çok küçük buluşları korumaya yönelik olarak uygulan­maktadır. Patent ve faydalı model arasındaki farklar tabloda özetlenmiştir (5). Tablodan görüldüğü üzere patent ile faydalı model arasındaki en büyük fark konu olan ürünün bir buluş olup olmadığıdır.

Ürün buluşu varsa Patent, ürün geliştirme varsa Faydalı Model!
Anlaşılır bir örnekle ifade edelim. İşlevi; saati, dakikayı, saniyeyi ve tarihi göstermek olan dijital saat icat edildi. Bu ürün buluş olduğu için patent alınabilir. Aynı özellikli saate kronometre gibi yeni bir işlev eklendiğinde buluş basamağı olmadığı ancak dijital saat, bu işlevle geliştirilip daha kullanışlı hale geldiği için faydalı model belgesi alınabilir.

ENDÜSTRİYEL TASARIM

556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Küreselleşen ve rekabetin sürekli arttığı dünya pazarında ürün­ler, işlevlerinin yanında estetik açıdan da önem kazanmakta ve endüstriyel tasarım gün geçtikçe daha önemli hale gelmekte­dir. Endüstriyel tasarım, seri üretim yapılacak ürünün görsel ve işlevsel tanımlarının şekilsel olarak yapılmasıdır. Tüketicinin ürünü gördüğü, işittiği, dokunduğu ve hissettiği bütün formlar endüstriyel tasarım konusudur.

554 Sayılı Tasarımların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname kapsamında tasarım, “bir ürünün tümü veya bir par­çası veya üzerindeki süslemenin, çizgi, şekil, biçim, renk, doku, malzeme veya esneklik gibi insan duyuları ile algılanan çeşitli unsur veya özelliklerinin oluşturduğu bütünü” olarak tanımlan­maktadır (7).

 

Kaynakça

  1. Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü. 556 sayılı Markaların Korun­ması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname.
  2. Türk Patent Enstitüsü. Marka ve Coğrafi İşaret Başvuru Kılavuzu . Ankara : s.n., 2014. 1301 -2185.
  3. Türk Patent Enstitüsü. Türk Patent Enstitüsü Stratejik Planı 2012-2016. Anka­ra : s.n., 2011.
  4. Orta Anadolu Kalkınma Ajansı. Bölgesel Yenilik Stratejisi 2015-2019.
  5. Türk Patent Enstitüsü. Patent/Faydalı Model Kılavuzu. Ankara : s.n., 2014. 1301-2177.
  6. Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü. 551 Sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kararname.
  7. Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü. 554 Sayılı Tasarımların Ko­runması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname